Η Ελλάδα διαμορφώνει ισχυρή θέση ενόψει της νέας Κοινής Αλιευτικής Πολιτικής (ΚΑλΠ), με βασικούς άξονες την εξασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης, την ανανέωση του αλιευτικού στόλου, τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την προσέλκυση νέων στο επάγγελμα. Παράλληλα, επιδιώκει συμμαχίες, κυρίως με χώρες της Μεσογείου, ενόψει των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων, μεγάλο μέρος των οποίων αναμένεται να διεξαχθεί κατά την Ελληνική Προεδρία της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027.
Αυτά επισήμανε ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, μιλώντας σε εκδήλωση του ΥΠΑΑΤ στη Θεσσαλονίκη με θέμα την αναθεώρηση της ΚΑλΠ. Όπως σημείωσε, η Ελλάδα θα επιδιώξει συμμαχίες με μεσογειακές χώρες που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις, με στόχο μια πολιτική που θα συνδυάζει την προστασία των θαλάσσιων πόρων με την οικονομική βιωσιμότητα του κλάδου και την κοινωνική συνοχή των παράκτιων και νησιωτικών περιοχών.
Αναφέρθηκε επίσης στην αξιολόγηση της ισχύουσας ΚΑλΠ, της οποίας ο κανονισμός χρονολογείται από το 2013. Η αξιολόγηση ξεκίνησε το 2024 και ολοκληρώθηκε στις 30 Απριλίου 2026, καταγράφοντας πρόοδο αλλά και σημαντικά περιθώρια βελτίωσης. Στα βασικά προβλήματα συγκαταλέγονται η χαμηλή οικονομική απόδοση του κλάδου, το αυξημένο κόστος παραγωγής – κυρίως το ενεργειακό -, η γήρανση του στόλου και του ανθρώπινου δυναμικού, η δυσκολία προσέλκυσης νέων, οι διαφορετικές πρακτικές ελέγχου μεταξύ κρατών-μελών και ο αθέμιτος ανταγωνισμός από τρίτες χώρες.
Στις ελληνικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η προστασία των αλιευτικών αποθεμάτων, η ανανέωση του στόλου, η βελτίωση της ασφάλειας και των συνθηκών εργασίας, η ενεργειακή μετάβαση και η απλούστευση των κανόνων, με έμφαση επίσης στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και στην εκπαίδευση των αλιέων σε νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης.
Για την υδατοκαλλιέργεια, ο κ. Πρωτοψάλτης τόνισε τη δυναμική του κλάδου, με κύκλο εργασιών άνω του 1 δισ. ευρώ και περίπου 80% εξαγωγές, θέτοντας παράλληλα την ανάγκη ενίσχυσης των παραγωγικών οργανώσεων και αντιμετώπισης προβλημάτων από ξενικά είδη, όπως ο λαγοκέφαλος και το λεοντόψαρο. Ανακοίνωσε επίσης τη δημιουργία ειδικού καναλιού επικοινωνίας με τον αλιευτικό κλάδο μέσω της Γενικής Διεύθυνσης Αλιείας.
Στα 4 δισ. ευρώ η νέα πρόταση χρηματοδότησης
Σύμφωνα με την αναπληρώτρια προϊσταμένη Αλιευτικής Πολιτικής του ΥΠΑΑΤ, Μαρία Τσουβάλα, η ελάχιστη χρηματοδότηση για βασικές δράσεις της ΚΑλΠ στο νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 αναμένεται να αυξηθεί στα 4 δισ. ευρώ, από τα 2 δισ. ευρώ που προβλέπονταν αρχικά – έναντι περίπου 6,1 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027. Βασικές προτεραιότητες παραμένουν η συλλογή αλιευτικών δεδομένων, ο έλεγχος και η παρακολούθηση των αλιευτικών δραστηριοτήτων.
Παρουσιάζοντας τα συμπεράσματα της αξιολόγησης της ΚΑλΠ για την περίοδο 2014-2025, η κ. Τσουβάλα ανέφερε ότι το ποσοστό βιώσιμων αλιευτικών αποθεμάτων αυξήθηκε από 50% το 2014 σε 63% το 2022, με προβλήματα όπως το υψηλό ενεργειακό κόστος, η γήρανση στόλου και αλιέων, η περιορισμένη ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας και το πολύπλοκο κανονιστικό πλαίσιο να παραμένουν. Στις ελληνικές προτεραιότητες περιέλαβε την απλούστευση των κανόνων, την ισορροπία περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών στόχων, την προστασία της παράκτιας αλιείας μικρής κλίμακας και τον εκσυγχρονισμό του στόλου, καθώς και τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού με τρίτες χώρες. Σημείωσε επίσης ότι η Ελλάδα διαθέτει συνεχή χρονοσειρά συλλογής αλιευτικών δεδομένων από το 2018, ήταν η πρώτη χώρα της ΕΕ που ολοκλήρωσε τη σχετική διαδικασία το 2024 και κατατάχθηκε δεύτερη το 2025, μετά τη Γερμανία.
Νέα χρηματοδοτική αρχιτεκτονική από το 2028
Από το 2028 αλλάζει η αρχιτεκτονική χρηματοδότησης της αλιείας, με κατάργηση του ξεχωριστού ευρωπαϊκού ταμείου και μετάβαση σε ενιαίο χρηματοδοτικό πλαίσιο, όπως ανέφερε η προϊσταμένη της Ειδικής Υπηρεσίας Διαχείρισης του Προγράμματος «Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια & Θάλασσα», Ευθυμία Γιόκαλα. Σύμφωνα με την ίδια, οι σχετικές προτάσεις της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση, με κάθε κράτος-μέλος να καταρτίζει εθνικό και περιφερειακό σχέδιο στο οποίο θα εντάσσεται και η χρηματοδότηση αλιείας και υδατοκαλλιέργειας. Για τις υποχρεωτικές δράσεις της ΚΑλΠ, η ΕΕ προτείνει ελάχιστη χρηματοδότηση 2 δισ. ευρώ, ποσό που παραμένει υπό συζήτηση – μια δομή που προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία αλλά δημιουργεί και ανταγωνισμό μεταξύ πολιτικών τομέων για τους ίδιους πόρους.
Αναφερόμενη στο τρέχον πρόγραμμα «Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια & Θάλασσα», η κ. Γιόκαλα ανέφερε ότι διαθέτει περίπου 520 εκατ. ευρώ δημόσιας δαπάνης, με πάνω από 9.500 πράξεις ενταγμένες και πληρωμές προς δικαιούχους που πλησιάζουν τα 100 εκατ. ευρώ. Ανάμεσα στις δράσεις βρίσκεται σε εξέλιξη πρόσκληση 16 εκατ. ευρώ για τον εκσυγχρονισμό αλιευτικών σκαφών, ενώ χρηματοδοτούνται και δράσεις για ζημιές σε δίχτυα από θαλάσσια θηλαστικά, την υδατοκαλλιέργεια, τη μεταποίηση και την τοπική ανάπτυξη. Η κ. Γιόκαλα σημείωσε ότι τα διαθέσιμα κονδύλια έχουν αξιοποιηθεί, εκτιμώντας ωστόσο ότι θα μπορούσαν να είχαν γίνει περισσότερα με περισσότερους πόρους και λιγότερους περιορισμούς στην επιλεξιμότητα δαπανών σε ευρωπαϊκό επίπεδο.